Opisy zbiorów:

    1. Dokumenty pergaminowe i papierowe

1. DOKUMENTY PERGAMINOWE I PAPIEROWE

Dokumenty pergaminowe przechowywane w Archiwum pochodzą z lat 1398-1889 zachowało się ich 78. Niektóre adresowane są do całego zakonu karmelitów, inne do klasztorów polskich prowincji,
w większości jednak do klasztoru krakowskiego. Najstarsze cztery z r. 1398 (Perg. 1-4) są transumptami dokumentów. Zawierają głównie bulle papieży Jana XXII (1316-1334) i Klemensa VI (1342-1352) dotyczące spraw organizacyjnych zakonu oraz dyscyplinarnych, jak też wyjęcia karmelitów spod jurysdykcji ordynariuszy. Do tej grupy dokumentów można też zaliczyć pergamin
z r. 1435 wydany w Bazylei, potwierdzający tak zwaną Filadelfię czterech zakonów żebrzących (Perg. 6). Jego treść powtórzono w dokumencie wystawionym w r. 1604 w Rzymie (Perg. 17).

Dokumenty wydane dla klasztoru w Krakowie "Na Piasku" pochodzą w przeważającej części
z kancelarii papieskiej i zostały wystawione w latach 1401-1889. Stanowią ilościowo prawie połowę zbioru dokumentów pergaminowych. Na szczególną uwagę zasługuje najstarszy z r. 1401 papieża Bonifacego IX (1389-1404) potwierdzający fundację i budowę klasztoru karmelitów za murami miasta Krakowa (Perg. 5). W regestach archiwum watykańskiego dokument ten został zarejestrowany jako fundacyjny klasztoru. Treść wspomnianego dokumentu daje pogląd na pierwszy etap budowy kościoła i klasztoru karmelitów "extra muros Cracoviae". Dokument ten, z relacją Jana Długosza naszego dziejopisa z wieku XV o sprowadzeniu karmelitów do Krakowa, jest jedynym, konkretnym oraz najwcześniejszym przekazem karmelitańskiej fundacji. Posiada on ponadto jeszcze jedną bardzo ważną informację źródłową, na jego odwrocie zanotowano datę konsekracji kościoła, która według tej zapiski miała mieć miejsce w r. 1412. Z innych źródeł natomiast dowiadujemy się, że już ok. r. 1410 uroczystość patronalną kościoła, to jest Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny 2 lipca obchodzono przez osiem dni. Drugim z kolei dokumentem papieskim byłby przywilej Innocentego VIII (1484-1492) z r. 1492 (Perg. 8) na niesienie Najświętszego Sakramentu w procesjach,
w pewne, określone święta. Zapoczątkowuje ten dokument jakby cały szereg przywilejów papieskich odnośnie odpustów dla karmelitańskich kościołów w Krakowie, we Lwowie, Oborach
i Trembowli. Z zachowanych dokumentów wynika, że najhojniej odpustami obdarowywali wymienione kościoły papieże Klemens XII (1730-1740), Benedykt XIV (1740-1758), a przede wszystkim Klemens XIII (1758-1769) (Perg. 60-73). Dotyczą one także istniejących przy kościołach karmelitów bractw Matki Boskiej Szkaplerznej w Krakowie, św. Józefa we Lwowie, Bożej Opatrzności w Oborach, Najświętszego Serca Jezusowego w Trembowli. Dokumenty z przywilejami odpustowymi dają nam niekiedy poznać życie religijne wynikające z duchowości karmelitańskiej, względnie kulty już dziś zapomnianych świętych, jak np. w Krakowie św. Dorota czy św. Sebastian (Perg. 8), św. Anioł męczennik lub św. Albert z Trapani (Perg. 43). Niekiedy także rzucają światło na dawną architekturę i do dziś nie zachowany wystrój kościoła, szczególnie tam, gdzie wymieniane są uprzywilejowane ołtarze, kaplice i cudowne obrazy.

Osobną grupę tworzą dokumenty wystawione przez kardynałów lub protonotariuszy apostolskich działających z ramienia św. Kongregacji do spraw zakonnych. Treścią ich są sprawy dyscyplinarne, wykroczeń, łamania konstytucji zakonnych, rozstrzyganie sporów z ordynariuszami względnie innymi zakonami (Perg. 22, 24, 28, 45-48, 50-51, 55-56, 65). Natomiast dokumenty biskupów krakowskich Jana Konarskiego z r. 1510 (Perg. 9), Samuela Maciejowskiego z r. 1549 (Perg. 13 i 14) są transumptami przywilejów lub zatwierdzają donacje dla klasztoru "Na Piasku". Pośród nich trzeba wymienić dokument Mikołaja Oborskiego sufragana krakowskiego upamiętniający drugą konsekrację kościoła Nawiedzenia NMP, dokonaną w r. 1679, po jego odbudowie ze zniszczeń w czasie okupacji szwedzkiej Krakowa w latach 1655-1657. Wspomnienie tej uroczystości miało być obchodzone
w dniu 31 sierpnia każdego roku (Perg. 41). Niewiele zachowało się dyplomów pergaminowych pochodzących od władz zakonnych. Tutaj można wymienić dokument z r. 1608 (Perg. 19) kapituły prowincjalnej obradującej w Krakowie, normujący sprawy religijne i dyscyplinarne dla klasztorów polskiej prowincji oraz dokument prowincjała Charzewicza z r. 1669 w sprawie odpustu dla bractwa Szkaplerznego (Perg. 36).

Serię niezmiernie ważną i stosunkowo liczną stanowią dokumenty królewskie. Wprowadzają nas
w sferę odrębną, bardziej przyziemną, związaną z egzystencją ekonomiczną i prawną klasztoru "Na Piasku". Tu w zasadzie powinien jako pierwszy występować dokument fundacyjny, ale jak już wspomniano nie zachował się, względnie w ogóle nie istniał. Jego śladów nie dopatrzymy się
w żadnej zapisce, kopii czy transumpcie. Być może nie zachodziła potrzeba wystawienia takiego aktu, skoro karmelici objęli już budujący się kościół. Inne natomiast dokumenty króla Władysława Jagiełły dla klasztoru w sposób dostateczny wypełniają tę lukę i zapewniają sprowadzonym z Pragi braciom z Góry Karmel ekonomiczne podstawy. Tak więc dokument królewski z r. 1401 określany jako "donacio loci", a niekiedy nazywany także fundacyjnym mówi o nadaniu klasztorowi ogrodów
i placów na przedmieściu Krakowa. Należały one do kustodii katedralnej krakowskiej, w zamian za co kustodia otrzymała ogrody na Czarnej Wsi. Tenże sam król dokumentem z r. 1413 obdarował klasztor czynszem 20 grzywien z żup solnych bocheńskich i wielickich. Na podstawie zaś przywileju z r. 1430 mieli zakonnicy dostawać co roku jedną grzywnę z królewskich stawów rybnych, tak zwanej stróży rybnej, Wymienione dokumenty poznajemy w późniejszych transumptach, w których następcy na tronie polskim wielokrotnie potwierdzają i przedłużają moc prawną przywilejów nadanych przez Jagiełłę klasztorowi. Dokument z r. 1401 potwierdzany jest pięciokrotnie (Perg. 12, 16, 26, 32, 38), z r 1413 potwierdzany jest trzy razy (Perg. 25, 31, 38), a z r. 1430 cztery razy (Perg. 16, 26, 32, 38). Serię królewskich przywilejów dla klasztoru "Na Piasku" kończy ostatni król polski Stanisław August dokumentem z r. 1764 potwierdzającym transumpt trzech swoich poprzedników: króla Michała, Jana III i Augusta II (Perg. 67).

W omawianym zbiorze nie brak także dokumentów wydanych przez Radę miasta Krakowa. Poświadczały one hojne donacje mieszczan i przedmieszczan krakowskich wpisywane do ksiąg radzieckich. Tak na przykład urząd Rady miejskiej potwierdził zapis czynszu rocznego dla klasztoru karmelitów z ogrodu określonego jako "przy garncarzu", a położonego naprzeciw klasztoru (Perg. 10). Podobny dokument dotyczy klasztoru karmelitów we Lwowie, kiedy to w r. 1622 rajcy przyjmują do akt miejskich zapis domu z gruntem, położonego przy ul. Garncarskiej pod budowę kościoła i klasztoru (Perg. 23).

Dokumenty papierowe, osobno wydzielone pochodzą z lat 1564-1750 i mają nieco odmienny charakter treściowy. Zawierają więcej spraw ustrojowych, jak też związanych z budową względnie z odbudową kościołów karmelitańskich w Krakowie i we Lwowie. Pośród kilku dokumentów papieskich dwa, w formie uwierzytelnionych kopii, mają istotne znaczenie dla historii prowincji karmelitów
w Polsce. Mianowicie jeden z r. 1686 papieża Innocentego XI (1676-1689) potwierdza dekret kapituły generalnej zakonu wydzielający z prowincji polskiej karmelitów klasztory ściślejszej reguły "strictioris observantiae" (Pap. 87). Drugi, z datą 1687 (Pap. 88) tego samego papieża, potwierdza utworzenie prowincji ruskiej pod wezwaniem św. Józefa obejmującej dwa klasztory karmelitów we Lwowie i inne na Rusi.

Dokumenty papierowe królewskie dostarczają wiele informacji do dziejów kościołów karmelitów
w Krakowie i we Lwowie. Tak na przykład z treści dokumentu króla Michała z r. 1673 (Pap. 82) wynika, że tenże król wyznaczył komisarzy do obwarowania, względnie włączenia klasztoru karmelitów "Na Piasku" w obręb fortyfikacji miejskiej. Zamiar ten, oparty na ciężkim doświadczeniu najazdu szwedzkiego, nie doszedł jednakże do skutku. Podobnie Jan Kazimierz w wydanym dokumencie w r. 1655 (Pap. AKKr 354 pkt. C) poleca wojewodzie ruskiemu wzmocnić obronę Lwowa i klasztoru karmelitów w czasie potopu szwedzkiego. Natomiast z dokumentu Stanisława Bonifacego Mniszka starosty lwowskiego z r. 1643 (Pap. AKKr 354 pkt.B) dowiadujemy się, że żywił on wielkie nabożeństwo do cudownego obrazu Matki Boskiej w kościele karmelitów we Lwowie i pospieszył
z wydatną pomocą materialną w odbudowie tego kościoła i klasztoru po pożarze. Do królewskich protektorów klasztorów karmelitów w Polsce należy również Jan III Sobieski udzielając osobnym dokumentem z r. 1684 zezwolenia na wycinanie drzew z lasów królewskich na potrzeby budowy kościoła karmelitów w Husakowie (Pap. 86)

2. AKTA POLSKICH PROWINCJI KARMELITÓW

W tej części wydzielono akta czterech kolejno powstających prowincji karmelitów na ziemiach polskich. Należy przypomnieć, że klasztor krakowski, a z nim najstarsze fundacje karmelitańskie, wchodzą najpierw w okręg prowincji saskiej, potem polsko-czeskiej, a od r. 1551 stanowią już prowincję polską. W r. 1688 następuje jej podział na prowincję ruską i małopolsko-litewską. Nieco wcześniej, bo w r. 1686, klasztory z terenu Wielkopolski przyjmują obostrzoną regułę określaną jako "strictioris observantiae" i tworzą osobną prowincję. W r. 1756 z prowincji ruskiej wydzielono część klasztorów ustanawiając prowincję litewską albo białoruską św. Jerzego. Z kolei w r. 1766 powstaje prowincja litewska Wszystkich Świętych po oderwaniu się części klasztorów od prowincji małopolskiej. Rozbiory powodują zmiany organizacyjne wspomnianych prowincji. Na początku
i w I połowie wieku XIX ulegają kasacji prowincja litewska i białoruska oraz część klasztorów prowincji ruskiej, tak zwanej prowincji wołyńskiej. Klasztory zaboru austriackiego zostają objęte nazwą prowincji galicyjskiej św. Józefa, aby po odzyskaniu niepodległości Polski stać się jedną polską prowincją św. Józefa.
Kopiarz dokumentów klasztorów karmelitańskich sprzed podziału prowincji polskiej w r. 1688 jest pierwszą pozycją zawierającą kopie aktów fundacyjnych klasztorów powstałych w latach 1399-1683 (AKKr 90). Cenny ten rękopis uzupełnia serię zachowanych oryginałów pergaminowych
i dostarcza wiadomości źródłowych do początków ponad 20 najwcześniej erygowanych klasztorów karmelitów na ziemiach polskich.
W dziale akt prowincji podstawowym źródłem historycznym o charakterze prawno-organizacyjnym są protokoły z posiedzeń kapituł prowincjalnych i z sesji definitorium prowincji. Dają one pogląd na strukturę kolejno tworzących się prowincji, ich podział w ciągu wieków oraz przynależność do nich poszczególnych klasztorów. Znajdziemy w nich ponadto wszystko co dotyczy zakładania nowych klasztorów, składu osobowego pojedynczych konwentów, podziału i kompetencji różnych funkcji zarówno w zarządzaniu prowincją, jak też wewnątrz każdej wspólnoty zakonnej. Roztrząsano też na kapitułach sprawy związane z życiem duchowym i działalnością religijną, kształceniem nowicjuszy,
a także wykroczeniami oraz łamaniem dyscypliny zakonnej. Omawiane protokoły zachowały się od r. 1603 z prowincji polskiej, następnie małopolsko-litewskiej, a potem galicyjskiej i polskiej sięgając okresu międzywojennego. Protokoły z prowincji ruskiej św. Józefa pochodzą z lat 1688-1803 (AKKr 153-159), a z wielkopolskiej z lat 1671-1871 (AKKr 167-173). Natomiast w jednym rękopisie z lat 1756-1811 mieszczą się protokoły kapituł prowincji litewskiej św. Jerzego (AKKr 163).
Dopełnieniem wspomnianych protokołów są odezwy i pisma prowincjałów skierowane do klasztorów danej prowincji jak również korespondencja urzędu prowincjalskiego, dość liczna zwłaszcza z końca wieku XIX i z wieku XX. Wzorową kancelarię swojego urzędu prowincjalskiego prowadził o. Sanches Paredes, a po nim o. Jan Konoba w latach 1925-1945.

Pośród materiałów źródłowych związanych z dawnymi prowincjami, a przede wszystkim prowincją małopolską należy wymienić księgi nowicjuszy i księgi profesji z lat 1509-1947 (AKKr 128-137) informujące niekiedy o pochodzeniu społecznym kandydatów do zakonu. Ważnym także źródłem do biografii zakonników są księgi zmarłych - "Liber memorabilium" lub "Liber mortuorum" prowadzone w latach 1800-1942, notujące jednakże daty śmierci poszczególnych ojców i braci na podstawie, jak się wydaje, starszych ksiąg tego typu począwszy od wieku XVII (AKKr 139-142). W klasztorze lwowskim natomiast sporządzano życiorysy zmarłych, wybitniejszych zakonników w osobnych księgach, które zaprowadził w r. 1744 ówczesny przeor lwowski Marcin Rubczyński doktor św. Teologii, i które potem były kontynuowane do r. 1887 (AKKr 160-161). Osobną, pokaźną grupę stanowią akta personalne zakonników i adeptów do zakonu z lat 1717 do czasów obecnych, ułożone w porządku alfabetycznym (AKKr 143-152). Z grupy tej wyłączono jako osobną jednostkę archiwalną akta osobowe, jak również akta związane z procesem beatyfikacyjnym sługi Bożego Hilarego Januszewskiego.
Z wielu, bo aż 48 klasztorów wchodzących w skład dawnych prowincji polskich karmelitów zachowały się akta, niekiedy jednakże w znikomych ilościach, w formach szczątkowych, ograniczonych niekiedy do jednej pozycji archiwalnej. Przeważają w nich inwentarze kościołów
i klasztorów pochodzące z wieku XVII i XVIII. Często nie ograniczają się one jedynie do spisów kosztowności i paramentów kościoła lecz także informują o stanie majątkowym klasztoru, podają wykaz jego dokumentów i przywilejów, zbiorów bibliotecznych oraz wyszczególniają członków familii klasztornej w danym okresie chronologicznym. Największy procent zachowanych akt pochodzi z klasztoru większego Nawiedzenia NMP we Lwowie z lat 1590-1946, z klasztoru w Bołszowcach z lat 1623-1944, w Oborach z lat 1629-1950, w Pilźnie z lat 1635-1949 i w Trembowli z lat 1585-1945.

3. AKTA KLASZTORU OO KARMELITÓW W KRAKOWIE "NA PIASKU"

Drugim zasadniczym działem archiwum są akta klasztoru "Na Piasku". Prezentują całokształt działalności tego macierzystego i największego klasztoru karmelitów w Polsce. Dostarczają
w pierwszym rzędzie wiele cennych materiałów źródłowych do zagadnień majątkowych
i gospodarczych klasztoru, co łącznie z wyżej wspomnianymi dokumentami pergaminowymi może dać pełny obraz sytuacji ekonomicznej klasztoru w ciągu sześciuset lat istnienia. Mnóstwo wiadomości do tych zagadnień możemy zaczerpnąć z kopiarzy, zachowanych od r. 1538 (AKKr 650-683), do których wpisywano treść dokumentów i spraw załatwianych w urzędach i sądach miejskich bądź
w różnych instytucjach państwowych i przez nie niekiedy uwierzytelnianych. Wystarczająca ilość materiałów aktowych naświetla nam także gospodarkę klasztoru w dwóch jego folwarkach, a to we wsi Narama oraz Proszowicach (AKKr 684-693). Całokształt spraw i poczynań życia codziennego klasztoru znajdziemy w księgach rachunkowych dochodów i rozchodów zachowanych od r. 1625. Władze zakonne nakazywały bardzo dokładne rejestrowanie dzień po dniu najdrobniejszych nawet wydatków na potrzeby materialne zakonników, na aprowizację codziennego stołu, na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami czy przyjazdami i utrzymaniem wizytatorów kurii generalnej
w Rzymie. Notowano w tych księgach wszelkie opłaty za wykonanie jakichkolwiek prac w kościele lub klasztorze. W ten sam dokładny sposób zapisywano dochody pochodzące z różnych źródeł, od ofiarodawców i donatorów. Te księgi percepty i expensy były kontrolowane i podsumowywane przez przełożonych klasztoru, wizytatorów lub samego prowincjała. Wreszcie o majątku ruchomym klasztoru dowiedzieć się możemy z inwentarzy rejestrujących co jakiś czas kosztowności, paramenty kościelne, sprzęt i przedmioty liturgiczne jak i gospodarcze. Inwentarze datują się już
z późniejszego okresu, to jest dopiero od r. 1712. Do wyjątków należą jedynie dwa inwentarze z wieku XVI znajdujące się w rękopisie, do którego w latach 1511-1603 wpisywano teksty dokumentów, przywilejów, akt donacyjnych lub ich wykazy (AKKr 645). Pierwszy inwentarz sporządził przeor Stanisław Radwański w r. 1560. Spisany w języku łacińskim wymienia przede wszystkim paramenty liturgiczne. Drugi inwentarz sporządził w języku polskim w r. 1595 prowincjał Wawrzyniec Drużyn. Być może w związku z pożarem klasztoru w r. 1587 spowodowanym oblężeniem Krakowa przez arcyksięcia Maksymiliana i prawdopodobnie rozporoszeniem skarbca zaszła potrzeba ponownego spisania kosztowności kościelnych. Inwentarz zredagowany w formie zwięzłej i nader lakonicznej, bez dokładniejszych opisów jak to uczynił 35 lat przedtem przeor Radwański. Możemy natomiast stwierdzić, że zasób naczyń i szat liturgicznych nie został uszczuplony, a raczej nawet się powiększył. W r. 1603 wizytujący klasztor krakowski generał zakonu Sylvio zapisał, że kościół był bogato wystrojony, natomiast klasztor uszkodzony od pożaru, widział kaplicę z Cudownym Obrazem, a w skarbcu podziwiał 20 srebrnych kielichów oraz inne srebrne naczynia.

Podstawową częścią omawianego archiwum są akta związane z działalnością religijną i kulturalną klasztoru "Na Piasku". Obok funkcji duszpasterskiej i sprawowania czynności liturgicznych, co ma swoje odbicie w księgach intencji i fundacji mszalnych z lat 1719-1946, (AKKR 738-772) znajdziemy tu sporą ilość materiałów aktowych do kultu Matki Boskiej Piaskowej. Pochodzą one dopiero od
r. 1670, ale łącznie ze wspomnianym wyżej inwentarzem z wieku XVI tworzą pewną ciągłość tego kultu zawartą w księgach podziękowań za wyproszone łaski, spisach wotów i darów dla cudownego obrazu, jak również opisach wystroju oraz dokumentacji restauracji kaplicy. Wydzielono także osobną grupę akt związanych z koronacją cudownego obrazu Matki Boskiej w r. 1883, pierwszą
w diecezji krakowskiej, jakiej dokonał ówczesny ordynariusz kardynał Albin Dunajewski, połączoną
z uroczystościami patriotycznymi dwusetnej rocznicy Odsieczy Wiedeńskiej.
Bogatą dokumentację historyczną posiada Bractwo Matki Boskiej z Góry Karmel czyli Bractwo Szkaplerza Świętego. Pierwszy, zachowany katalog Bractwa datuje się od r. 1600 i prawdopodobnie wtedy Bractwo to powstało. Nie ma żadnych śladów ani wzmianek o wcześniejszym istnieniu tego bractwa. Na pełną dokumentację źródłową bractwa składają się księgi wpisowe względnie przyjęć do konfraterni. Otwiera je rękopis z lat 1600-1659 z malowaną, ozdobną kartą tytułową przedstawiającą Matkę Boską Szkaplerzną adorowaną przez karmelitów oraz członków bractwa ubranych w charakterystyczne suknie z kapturami, stosowane także w wielu innych bractwach. Obok umieszczony został herb Lewart biskupa płockiego Henryka Firleja z napisem informującym, że jest on protektorem bractwa. Podobnie trzy następne, późniejsze księgi (AKKr 785-787) posiadają barwne akwarele z królową Karmelu rozpościerającą płaszcz nad klęczącymi zakonnikami i członkami bractwa. Katalogi wpisowe dają nam pogląd na ilość i pochodzenie społeczne wstępujących
w szeregi bractwa. Obok warstwy szlacheckiej i magnackiej figurują tu duchowni, zakonnicy
i siostry zakonne, mieszczanie, ludność przedmieść, okolicznych wsi podkrakowskich. Wpisywały się do bractwa w wieku XVII całe konwenty sióstr norbertanek, klarysek, duchaczek i wizytek, znajdziemy w tych księgach nazwiska znakomitych osób z domu Sapiehów i Potockich, między innymi Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową (1611) fundatorkę eremu karmelitów bosych w Czernej. Bractwo prowadziło też księgi zmarłych konfratrów. W innych rękopisach znajdują się ustawy brackie, protokoły z zebrań zarządu oraz elekcji starszych bractwa. W sumie zachowane rękopisy odzwierciedlają działalność i popularność bractwa wśród szerokich warstw społeczeństwa. Można zaryzykować twierdzenie, że bractwo Szkaplerza przy kościele karmelitów "Na Piasku" było największą i najliczniejszą konfraternią w Krakowie. Rywalizować, że tak można się wyrazić, mogło
z nim jedynie bractwo różańcowe przy kościele dominikanów w Krakowie.
Z innych tematycznych grup aktowych należy wymienić dokumentację odnoszącą się do przeniesienia parafii św. Szczepana do kościoła karmelitów "Na Piasku", gdzie prawie przez ponad stuletni okres użytkowany był kościół Nawiedzenia NMP przez dwie instytucje duchowne zakonną
i świecką. Zachowane akta z lat 1797-1938 mówią nam o nieustannych sporach duchowieństwa parafialnego i klasztornego oraz o wysiłkach i staraniach karmelitów u wyższych instancji kościelnych w celu uzyskania wyłącznej działalności religijnej na swoim terenie sakralnym.
Niewielka wprawdzie ilość akt, lecz dość istotna łączy się z filią klasztoru karmelitów "Na Piasku", jaką był dom zakonny przy kościele św. Tomasza w Krakowie. Akta z lat 1618-1801 dotyczą przede wszystkim spraw majątkowych i donacyjnych. Dokładny natomiast stan ruchomości klasztoru, wystroju kościoła i jego kosztowności, jak też wykazy zakonników, czynszów, kapitałów oraz rachunków gospodarczych zawarte są w kilkunastu inwentarzach z lat 1670-1797 oraz księgach przychodów i rozchodów z lat 1697-1801.
Dopełnieniem akt archiwalnych są materiały kartograficzne. Pochodzą częściowo z drugiej połowy wieku XIX, ale większość z nich powstała w wieku XX. Plany sytuacyjne dotyczą w pierwszym rzędzie kościoła i klasztoru "Na Piasku" oraz realności karmelitów przy ul. Karmelickiej i Garbarskiej. Ponadto znajdują się w tym zbiorze plany gruntów oraz kościoła i klasztoru w Bołszowcach z lat 1932-1945; mapy katastralne i plany gospodarstwa karmelitów w Lipinach z lat 1870-1939; plany kościoła i klasztoru we Lwowie z lat 1925-1945; mapy gruntowe karmelitów w Pilźnie z lat 1802-1870 oraz plany kościoła w Rozdole z r. 1905.
Należy też nadmienić, że w archiwum znajduje się pokaźny zbiór fotografii indywidualnych
i zbiorowych zakonników prowincji polskiej karmelitów. Najstarsze wykonane zostały z końcem wieku XIX, w większości jednak pochodzą z wieku XX.
Trudno ocenić jaki procent akt archiwalnych zachował się do dziś po nieprzerwanej od końca wieku XIV działalności klasztoru karmelitów "Na Piasku". Wyraźne luki aktowe dają się zauważyć z okresu wcześniejszego, to jest z wieku XIV i XV, a nawet wieku XVI. Obok dokumentów pergaminowych
i papierowych wypełniających częściowo te braki, znikomy procent akt stanowią rękopisy. Stan ten możnaby tłumaczyć dwukrotnym zniszczeniem klasztoru, a mianowicie w r. 1587 w czasie oblężenia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana oraz na skutek wojny i okupacji szwedzkiej Krakowa w latach 1655-1657. O bogatym i, jak się wydaje, pełnym materiale aktowym możemy dopiero mówić od drugiej połowy wieku XVII.
O dziejach samego archiwum niewiele da się powiedzieć. Z pewnością starano się dobrze je zabezpieczyć, gdyż miało ono znaczenie praktyczne związane ze sprawami bieżącymi ekonomicznymi i gospodarczymi klasztoru. Dokumenty bowiem, kopiarze i odpisy z ksiąg sądowych gwarantowały posiadanie majątku, czynszów, donacji oraz różnego rodzaju zapisów. Inne dokumenty i akta normowały sprawy organizacyjne, jak również były dowodami udzielonych przywilejów czy odpustów.
Z nakazów kapituł prowincjalnych wiemy, że bardzo skrupulatnie przestrzegano prowadzenia na każdy dzień roku ksiąg rachunkowych dochodów i rozchodów. Księgi te były co jakiś czas kontrolowane prze prowincjałów przeorów lub wizytatorów. Sporządzanie kopii dokumentów, uwierzytelnianie ich w urzędach państwowych oraz wciąganie do ksiąg grodzkich i miejskich było również podyktowane powszechnym nakazem, aby w ten sposób zabezpieczyć akt prawny i jego treść w razie zaginięcia samego oryginału. Klasztory obowiązane też były sporządzać inwentarze kościoła i majątku ruchomego dla wizytatorów oraz przedkładać je kapitułom prowincjalnym.
Obok praktycznej użyteczności dokumentów archiwalnych budzą się związane z nimi zainteresowania sięgające do początków i przeszłości karmelitów w Polsce. Pierwszym znanym dziejopisem Karmelu polskiego był w połowie wieku XVII Aleksander Kośliński doktor św. teologii
i prowincjał karmelitów w l. 1650 - 1653. Pisząc o fundacjach klasztorów swego zakonu w Polsce niewątpliwie sięgał do dokumentów archiwalnych, głównie fundacyjnych. W wieku XIX Ignacy Chodynicki czerpał z archiwów karmelitów materiały do swej publikacji. Z archiwum natomiast krakowskiego wiele wiadomości zebrał M. Giżycki (pseudonim Wołyniak) do dwutomowego dzieła pt. "Z przeszłości karmelitów na Litwie i Rusi" wydanego nakładem OO. Karmelitów "Na Piasku" w
r. 1918. Niejednokrotnie cytuje w przypisach wykorzystane rękopisy.
Poza tym omawiane archiwum karmelitów jak dotychczas nie było obiektem licznych i na szerszą skalę podjętych badań historycznych. W dużej mierze brak do niedawna ewidencji i naukowego opracowania archiwum stanowił istotną przeszkodę w wykorzystaniu rękopiśmiennych materiałów. Drugą barierą utrudniającą poznanie treści dokumentów i rękopisów jest język łaciński.
Jak z wykazu literatury związanej z kościołem karmelitów w Krakowie wynika większość publikacji pochodzi od historyków sztuki i sporadycznie tylko oparta jest na źródłach archiwalnych. Dzieje kościoła i klasztoru "Na Piasku" opracował o. Bronisław Tomaszewski (praca w maszynopisie) wykorzystując do tej monografii źródła archiwalne na miejscu oraz w archiwum kurii generalnej
w Rzymie. Jest to jedyny jak dotychczas pełny rys historyczny klasztoru krakowskiego.
Początkami karmelitów w Polsce zajmował się też Tadeusz Trajdos publikując pracę pt. U zarania karmelitów w Polsce, Warszawa 1993. Niestety, autor jednostronnie naświetlił początkowe dzieje zakonu kładąc główny nacisk na problemy natury organizacyjnej i ekonomicznej. Marginesowo natomiast potraktował nurt religijny i ideowy zakonu karmelitańskiego. Wybitnie laickie podejście do kwestii duchowości zakonu i sprowadzenie religijnych zjawisk w historii karmelitów jak szkaplerz, bulla sobotnia do spreparowanych według niego mitów i legend wypacza cechy charyzmy karmelitańskiej opartej na kulcie maryjnym.
Na zakończenie można wspomnieć, że archiwum karmelitów w Krakowie należy do najbogatszych i najzasobniejszych pośród krakowskich archiwów klasztornych. Jest ponadto uporządkowane, opracowany został załączony tu katalog całej zawartości aktowej liczącej około tysiąca jednostek.
Należy zaznaczyć, że inspiratorami podjęcia prac naukowego uporządkowania archiwum klasztoru "Na Piasku" byli: O. Łukasz Semik prowincjał oraz O. Bronisław Tomaszewski dr historii. Pracę tę powierzono w r. 1985 autorowi niniejszego katalogu. W pierwszym etapie porządkowania przeprowadzono segregację akt będących w całkowitym rozsypie oraz przystąpiono do inwentaryzacji ksiąg. W trakcie porządkowania archiwum nie natrafiono na żadną wcześniej sporządzoną ewidencję czy inwentarz, co mogłoby posłużyć jako pomoc w układzie rękopisów. Jedynie dokumenty pergaminowe posiadały lakoniczny spis opracowany w latach sześćdziesiątych przez prof. Sylwiusza Mikuckiego. Większość akt nie posiadała także jakichkolwiek znaków kancelaryjnych. Wyjątek stanowiły niektóre partie akt archiwum klasztoru lwowskiego, które dało się ułożyć według registratury z podziałem na sekcje rzeczowe, a te z kolei na pliki oznaczone literami alfabetu. Układ ten zachowano jako przykład registratury kancelaryjnej stosowanej jakiś czas
w wieku XVIII i XIX w klasztorze lwowskim. Zachowano też układ korespondencji, nie zawsze konsekwentnie przestrzegany, według dziennika podawczego w kancelarii prowincjałów Sanchez Paredes i Jana Konoby w latach 1931 - 1935 (AKKr 120 - 126).
Całe archiwum zostało ułożone według schematu podzielonego na grupy tematyczne w ramach dwóch zasadniczych części, tj. archiwaliów prowincji i akt klasztoru "Na Piasku". Zachowane akta po działalności 48 klasztorów dawnych polskich prowincji karmelitów wskutek wielokrotnych zmian
w podziałach tychże prowincji uszeregowano alfabetycznie według nazw miejscowości.