1. DOKUMENTY PERGAMINOWE I PAPIEROWE

  Dokumenty pergaminowe przechowywane w Archiwum pochodzą z lat 1398-1889 zachowało się ich 78. Niektóre adresowane są do całego zakonu karmelitów, inne do klasztorów polskich prowincji,
w większości jednak do klasztoru krakowskiego. Najstarsze cztery z r. 1398 (Perg. 1-4) są transumptami dokumentów. Zawierają głównie bulle papieży Jana XXII (1316-1334) i Klemensa VI (1342-1352) dotyczące spraw organizacyjnych zakonu oraz dyscyplinarnych, jak też wyjęcia karmelitów spod jurysdykcji ordynariuszy. Do tej grupy dokumentów można też zaliczyć pergamin
z r. 1435 wydany w Bazylei, potwierdzający tak zwaną Filadelfię czterech zakonów żebrzących (Perg. 6). Jego treść powtórzono w dokumencie wystawionym w r. 1604 w Rzymie (Perg. 17).

  Dokumenty wydane dla klasztoru w Krakowie "Na Piasku" pochodzą w przeważającej części
z kancelarii papieskiej i zostały wystawione w latach 1401-1889. Stanowią ilościowo prawie połowę zbioru dokumentów pergaminowych. Na szczególną uwagę zasługuje najstarszy z r. 1401 papieża Bonifacego IX (1389-1404) potwierdzający fundację i budowę klasztoru karmelitów za murami miasta Krakowa (Perg. 5). W regestach archiwum watykańskiego dokument ten został zarejestrowany jako fundacyjny klasztoru. Treść wspomnianego dokumentu daje pogląd na pierwszy etap budowy kościoła i klasztoru karmelitów "extra muros Cracoviae". Dokument ten, z relacją Jana Długosza naszego dziejopisa z wieku XV o sprowadzeniu karmelitów do Krakowa, jest jedynym, konkretnym oraz najwcześniejszym przekazem karmelitańskiej fundacji. Posiada on ponadto jeszcze jedną bardzo ważną informację źródłową, na jego odwrocie zanotowano datę konsekracji kościoła, która według tej zapiski miała mieć miejsce w r. 1412. Z innych źródeł natomiast dowiadujemy się, że już ok. r. 1410 uroczystość patronalną kościoła, to jest Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny 2 lipca obchodzono przez osiem dni. Drugim z kolei dokumentem papieskim byłby przywilej Innocentego VIII (1484-1492) z r. 1492 (Perg. 8) na niesienie Najświętszego Sakramentu w procesjach,w pewne, określone święta. Zapoczątkowuje ten dokument jakby cały szereg przywilejów papieskich odnośnie odpustów dla karmelitańskich kościołów w Krakowie, we Lwowie, Oborach i Trembowli.
Z zachowanych dokumentów wynika, że najhojniej odpustami obdarowywali wymienione kościoły papieże Klemens XII (1730-1740), Benedykt XIV (1740-1758), a przede wszystkim Klemens XIII (1758-1769) (Perg. 60-73). Dotyczą one także istniejących przy kościołach karmelitów bractw Matki Boskiej Szkaplerznej w Krakowie, św. Józefa we Lwowie, Bożej Opatrzności w Oborach, Najświętszego Serca Jezusowego w Trembowli. Dokumenty z przywilejami odpustowymi dają nam niekiedy poznać życie religijne wynikające z duchowości karmelitańskiej, względnie kulty już dziś zapomnianych świętych, jak np. w Krakowie św. Dorota czy św. Sebastian (Perg. 8), św. Anioł męczennik lub św. Albert z Trapani (Perg. 43). Niekiedy także rzucają światło na dawną architekturę i do dziś nie zachowany wystrój kościoła, szczególnie tam, gdzie wymieniane są uprzywilejowane ołtarze, kaplice i cudowne obrazy.

  Osobną grupę tworzą dokumenty wystawione przez kardynałów lub protonotariuszy apostolskich działających z ramienia św. Kongregacji do spraw zakonnych. Treścią ich są sprawy dyscyplinarne, wykroczeń, łamania konstytucji zakonnych, rozstrzyganie sporów z ordynariuszami względnie innymi zakonami (Perg. 22, 24, 28, 45-48, 50-51, 55-56, 65). Natomiast dokumenty biskupów krakowskich Jana Konarskiego z r. 1510 (Perg. 9), Samuela Maciejowskiego z r. 1549 (Perg. 13 i 14) są transumptami przywilejów lub zatwierdzają donacje dla klasztoru "Na Piasku". Pośród nich trzeba wymienić dokument Mikołaja Oborskiego sufragana krakowskiego upamiętniający drugą konsekrację kościoła Nawiedzenia NMP, dokonaną w r. 1679, po jego odbudowie ze zniszczeń w czasie okupacji szwedzkiej Krakowa w latach 1655-1657. Wspomnienie tej uroczystości miało być obchodzone
w dniu 31 sierpnia każdego roku (Perg. 41). Niewiele zachowało się dyplomów pergaminowych pochodzących od władz zakonnych. Tutaj można wymienić dokument z r. 1608 (Perg. 19) kapituły prowincjalnej obradującej w Krakowie, normujący sprawy religijne i dyscyplinarne dla klasztorów polskiej prowincji oraz dokument prowincjała Charzewicza z r. 1669 w sprawie odpustu dla bractwa Szkaplerznego (Perg. 36).

  Serię niezmiernie ważną i stosunkowo liczną stanowią dokumenty królewskie. Wprowadzają nas
w sferę odrębną, bardziej przyziemną, związaną z egzystencją ekonomiczną i prawną klasztoru
"Na Piasku". Tu w zasadzie powinien jako pierwszy występować dokument fundacyjny, ale jak już wspomniano nie zachował się, względnie w ogóle nie istniał. Jego śladów nie dopatrzymy się
w żadnej zapisce, kopii czy transumpcie. Być może nie zachodziła potrzeba wystawienia takiego aktu, skoro karmelici objęli już budujący się kościół. Inne natomiast dokumenty króla Władysława Jagiełły dla klasztoru w sposób dostateczny wypełniają tę lukę i zapewniają sprowadzonym z Pragi braciom z Góry Karmel ekonomiczne podstawy. Tak więc dokument królewski z r. 1401 określany jako "donacio loci", a niekiedy nazywany także fundacyjnym mówi o nadaniu klasztorowi ogrodów
i placów na przedmieściu Krakowa. Należały one do kustodii katedralnej krakowskiej, w zamian za co kustodia otrzymała ogrody na Czarnej Wsi. Tenże sam król dokumentem z r. 1413 obdarował klasztor czynszem 20 grzywien z żup solnych bocheńskich i wielickich. Na podstawie zaś przywileju z r. 1430 mieli zakonnicy dostawać co roku jedną grzywnę z królewskich stawów rybnych, tak zwanej stróży rybnej, Wymienione dokumenty poznajemy w późniejszych transumptach, w których następcy na tronie polskim wielokrotnie potwierdzają i przedłużają moc prawną przywilejów nadanych przez Jagiełłę klasztorowi. Dokument z r. 1401 potwierdzany jest pięciokrotnie (Perg. 12, 16, 26, 32, 38), z r 1413 potwierdzany jest trzy razy (Perg. 25, 31, 38), a z r. 1430 cztery razy (Perg. 16, 26, 32, 38). Serię królewskich przywilejów dla klasztoru "Na Piasku" kończy ostatni król polski Stanisław August dokumentem z r. 1764 potwierdzającym transumpt trzech swoich poprzedników: króla Michała, Jana III i Augusta II (Perg. 67).

  W omawianym zbiorze nie brak także dokumentów wydanych przez Radę miasta Krakowa. Poświadczały one hojne donacje mieszczan i przedmieszczan krakowskich wpisywane do ksiąg radzieckich. Tak na przykład urząd Rady miejskiej potwierdził zapis czynszu rocznego dla klasztoru karmelitów z ogrodu określonego jako "przy garncarzu", a położonego naprzeciw klasztoru (Perg. 10). Podobny dokument dotyczy klasztoru karmelitów we Lwowie, kiedy to w r. 1622 rajcy przyjmują do akt miejskich zapis domu z gruntem, położonego przy ul. Garncarskiej pod budowę kościoła i klasztoru (Perg. 23).

  Dokumenty papierowe, osobno wydzielone pochodzą z lat 1564-1750 i mają nieco odmienny charakter treściowy. Zawierają więcej spraw ustrojowych, jak też związanych z budową względnie z odbudową kościołów karmelitańskich w Krakowie i we Lwowie. Pośród kilku dokumentów papieskich dwa, w formie uwierzytelnionych kopii, mają istotne znaczenie dla historii prowincji karmelitów
w Polsce. Mianowicie jeden z r. 1686 papieża Innocentego XI (1676-1689) potwierdza dekret kapituły generalnej zakonu wydzielający z prowincji polskiej karmelitów klasztory ściślejszej reguły "strictioris observantiae" (Pap. 87). Drugi, z datą 1687 (Pap. 88) tego samego papieża, potwierdza utworzenie prowincji ruskiej pod wezwaniem św. Józefa obejmującej dwa klasztory karmelitów we Lwowie i inne na Rusi.